Voor een volgende editie kreeg ik de vraag om te schrijven over de stichting Femmes for Freedom van Shirin Musa. Zij strijdt al jaren tegen huwelijkse gevangenschap, gedwongen huwelijken en eergerelateerd geweld. Met haar stichting zet ze zich in voor de rechten en vrijheid van biculturele meisjes en vrouwen die vastlopen binnen hun huwelijk of familiecultuur.
Er was al veel over haar geschreven: interviews, achtergrondverhalen en reportages over haar successen en internationale erkenning. Ik vroeg me af wat ik daar nog aan kon toevoegen. Tot ik besefte waarom dit onderwerp mij zo vastgreep en niet losliet: omdat ik ooit zelf zo’n vrouw was. Jong, bang en onervaren. Gevangen in een huwelijk waar ik nooit echt voor had gekozen.
Het kostte mij dagen voordat ik mijn laptop openklapte om dit verhaal op papier te zetten.
‘Om mijn hand gevraagd’
Vanaf mijn achttiende werd er regelmatig ‘om mijn hand gevraagd’. Families benaderden mijn ouders via via. Nooit rechtstreeks, want een afwijzing zou dan minder pijnlijk zijn. Gelukkig wist ik jarenlang alle voorstellen af te houden. “Ik wil studeren. Ik wil dit niet,” zei ik steeds opnieuw.
Soms wees mijn moeder een voorstel direct af. Mijn ouders, van Arabische afkomst, komen uit Fez, een grote stad in Marokko, en waren kritisch over mogelijke huwelijkskandidaten. Mijn moeder had binnen de gemeenschap veel contact met Berbervrouwen en vond dat vrouwen binnen traditionele gezinnen vaak te weinig vrijheid kregen.
Zelf had ik totaal andere dromen. Ik wilde studeren, werken, reizen en zelfstandig worden. Trouwen hoorde daar op dat moment niet bij. Totdat er een familie uit Fez kwam met een ‘goede kandidaat’. Een jongen had mij op een feest gezien en liet via mijn moeder weten dat hij met mij wilde trouwen. Dit keer voelde ik dat er nauwelijks ruimte meer was om nee te zeggen. “Zo’n goede partij kun je niet blijven afwijzen,” kreeg ik te horen. Ik was twintig jaar oud toen ik trouwde.
Huilend in bruidskleding

Ik zie mezelf nog staan in het vakantiehuis van mijn ouders in Marokko, waar de bruiloft haastig was georganiseerd. Alleen op een slaapkamer, samen met twee vrouwen die mij aankleedden in traditionele bruidsjurken, zware sieraden en dikke lagen make-up. Ik herkende mezelf nauwelijks in de spiegel.
In de zaal naast mij werd gefeest, gelachen en gedanst. Maar ik huilde. Een van de vrouwen keek verbaasd naar mij. “Waarom huil je?” vroeg ze. “Je woont in Nederland, krijgt een knappe man en een mooie toekomst. Ik zou direct met je willen ruilen.” Maar in mijn hoofd zag die toekomst er totaal anders uit. Ik wilde vrijheid. Mijn diploma halen. Werken. Op eigen benen staan. Een leven opbouwen dat van mijzelf was. In plaats daarvan voelde het alsof mijn leven ineens een richting opging waar ik niet zelf voor gekozen had. Ik kreeg slechts een paar weken om mijn toekomstige man beter te leren kennen. Toch werd verwacht dat ik mijn hele leven aan hem zou verbinden.
Thuis voelde steeds zwaarder
Toen hij naar Nederland kwam, probeerde ik er nog iets van te maken. Ik studeerde in Nijmegen en was opgelucht als ik ’s ochtends vroeg de deur uit kon. Studeren voelde als ademhalen; thuis voelde steeds zwaarder. Hij had moeite om zijn plek te vinden in Nederland. Ik regelde taallessen en moedigde hem aan om te werken of in te burgeren, maar niets leek hem echt vast te houden.
De frustraties groeiden. Ook de ruzies werden heviger. Hij schreeuwde, maakte spullen kapot en reageerde plotseling agressief. Soms sloeg hij met zijn hoofd tegen de muur om mij te choqueren. Ik wist niet meer hoe ik met zijn gedrag moest omgaan en werd steeds banger. Wanneer ik mijn moeder vertelde hoe slecht het ging, kreeg ik weinig begrip. “Het eerste jaar van een huwelijk is altijd moeilijk,” zei ze. “Je moet volhouden. Het wordt vanzelf beter.” Maar het werd niet beter. Integendeel. Hij wilde dat ik stopte met studeren. Hij wilde meer controle. Langzaam raakte ik mezelf kwijt.
Op een avond liep een ruzie volledig uit de hand. Tijdens de woordenwisseling beet hij hard in mijn schouder. Op dat moment voelde ik iets kantelen. Dit was mijn grens. Voor het eerst verdedigde ik mezelf. In paniek greep ik een houten plank die in de buurt lag en sloeg van mij af. Hij had duidelijk niet verwacht dat ik terug zou vechten.
Ik wilde direct naar mijn ouders vluchten, maar dat lukte die avond niet. Ik wachtte totdat hij eindelijk in slaap viel. Daarna rende ik midden in de vroege ochtend naar het huis van mijn ouders. Doodsbang, maar vastbesloten. Dit was de laatste keer dat ik bij hem zou blijven.
Angst, onzekerheid en juridische strijd
Toch duurde het daarna nog 8 jaar voordat ik daadwerkelijk van hem kon scheiden. Jaren van angst, onzekerheid en juridische strijd. Naar Marokko durfde ik in die periode nauwelijks, uit vrees dat ik daar door hem of zijn familie zou worden tegengehouden. Hij wilde niet scheiden, omdat hij bang was zijn verblijfsvergunning kwijt te raken. Gelukkig kon ik in Nederland uiteindelijk relatief snel scheiden. Maar binnen de Marokkaanse wetgeving had ik destijds veel minder rechten als vrouw.
Ik denk vaak: was er maar een Shirin Musa in mijn tijd geweest. Wat had het verschil gemaakt als er toen al een organisatie als Femmes for Freedom had bestaan. Als iemand mij had verteld dat ik niet alleen was. Dat er hulp mogelijk was. Dat ik rechten had. Misschien waren mij dan jaren van verdriet bespaard gebleven. Juist daarom bewonder ik vrouwen als Shirin Musa. Niet alleen omdat zij misstanden zichtbaar maakt, maar ook omdat zij andere vrouwen perspectief geeft. Hoop. Kracht. En vooral een uitweg.
Eigen pad
Mijn verleden heeft mij gevormd tot de vrouw die ik nu ben. Uiteindelijk koos ik voor mijn eigen pad. Ik ging studeren, bouwde mijn leven opnieuw op en ontmoette later via mijn werk een Nederlandse man. Samen kregen we twee kinderen. Mijn ouders realiseerden zich uiteindelijk dat zij hun vijf dochters meer vrijheid moesten geven in persoonlijke ontwikkeling én partnerkeuze. Alle vijf zijn we hoogopgeleid en goed terechtgekomen. Na mijn ervaring koos geen van ons voor een huwelijk met een man uit het land van herkomst. De verschillen in opvoeding, verwachtingen en levensvisie waren simpelweg te groot. Inmiddels hebben mijn ouders een Roemeense, Turkse en drie Nederlandse schoonzonen — én kleinkinderen — in de familie mogen verwelkomen.
Ik besef nu dat juist deze levenslessen mij uiteindelijk naar de Soroptimisten hebben gebracht: om andere vrouwen te steunen in hun weg naar een vrijer en beter leven.
