Waakzaam voor anti-rightsbewegingen: lessen uit het SIE-webinar met Neil Datta van 4 mei jl.

Datta geldt als een van de belangrijkste Europese experts op het gebied van anti-gender- en anti-rightsbewegingen. Het webinar werd geopend en gehost door SIE-president Sabine Reimann. De moderatie was in handen van Agnes Verhulst, advocacycoördinator van de Unie van Soroptimistclubs, die het gesprek leidde en vragen van deelnemers uit heel Europa in goede banen leidde. Klik hier voor een opname van het webinar. Klik hier voor een pdf van de presentatie.

De aanleiding: CSW70 in New York

Een belangrijke aanleiding voor het organiseren van dit webinar lag bij de ervaringen van de SIE-delegatie tijdens de 70e zitting van de Commission on the Status of Women (CSW70) in maart 2026 in New York. Tijdens diverse side events werden delegatieleden geconfronteerd met de toenemende zichtbaarheid en invloed van organisaties die zich verzetten tegen gendergelijkheid, seksuele en reproductieve rechten, vrouwenrechten en mensenrechten in het algemeen. Deze ervaringen riepen vragen op over de achtergrond, financiering en werkwijze van dergelijke organisaties. Vanuit de wens om hierover meer kennis te vergaren én deze kennis te delen met Soroptimisten in Europa, besloot SIE Neil Datta uit te nodigen voor een verdiepend webinar.

Hoe deze bewegingen te werk gaan

In zijn presentatie schetste Datta een zorgwekkend beeld van een internationaal netwerk van organisaties dat actief is aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. Volgens hem presenteren veel van deze anti-democratische organisaties zich primair als anti-abortus- of anti-SRHR-organisaties (Sexual and Reproductive Health and Rights), omdat deze onderwerpen al decennialang onderwerp zijn van maatschappelijk en politiek debat en daardoor een effectieve basis vormen voor mobilisatie. Achter deze zichtbare agenda gaat volgens Datta echter vaak een bredere ideologische doelstelling schuil. Veel van deze netwerken zijn uit op het ontmantelen van de democratische rechtsstaat, alsook op de ontmanteling van de EU. Men verschuilt zich niet alleen achter anti-abortusorganisaties, ook worden anti-gendergelijkheidsorganisaties, anti-vrouwenrechtenorganisaties en organisaties die tegen lhbtiq+-rechten zijn, ingezet voor het bereiken van de antidemocratische agenda.

Datta liet zien hoe deze bewegingen steeds professioneler opereren. Waar de aandacht vroeger vooral uitging naar publieke campagnes, ligt de focus tegenwoordig steeds vaker op het beïnvloeden van beleidsvorming, juridische procedures, internationale organisaties en democratische instituties. Daarbij wordt gebruikgemaakt van omvangrijke internationale netwerken, strategische communicatie en aanzienlijke financiële middelen. Wat betreft Europa gaat het voor de periode van 2019-2023 om US$ 1,18 miljard. 

Wat zijn ChONGO’s?

Een van de begrippen die Datta toelichtte was dat van de zogenoemde ChONGO’s (Christian Organised Non-Governmental Organisations). Dit zijn organisaties die zich presenteren als onafhankelijke NGO’s, maar nauw verbonden zijn met conservatief-christelijke netwerken en belangen. Volgens Datta spelen zij een belangrijke rol binnen internationale anti-rightsnetwerken. Door aanwezig te zijn bij internationale conferenties, consultaties en VN-bijeenkomsten wekken zij de indruk een breed maatschappelijk draagvlak te vertegenwoordigen, terwijl zij vaak onderdeel zijn van grotere, internationaal gefinancierde antidemocratische structuren. Daarmee kunnen zij aanzienlijke invloed uitoefenen op beleidsvorming en publieke opinie.

Waarom dit Soroptimisten aangaat

De centrale boodschap van het webinar was dat de weerstand tegen vrouwenrechten en gendergelijkheid niet uitsluitend bestaat uit afzonderlijke nationale initiatieven. Volgens Datta is er sprake van een goed georganiseerde, mondiale beweging waarin organisaties, denktanks, politieke actoren en lobbygroepen samenwerken om invloed uit te oefenen op wetgeving en beleid. Voor Soroptimisten was dit een belangrijke boodschap. De doelstellingen van onze organisatie – het bevorderen van vrouwenrechten en de positie van vrouwen en meisjes – raken direct aan de onderwerpen die tijdens de presentatie aan bod kwamen. Kennis van de strategieën en werkwijzen van anti-rightsbewegingen helpt ons beter te begrijpen welke uitdagingen er bestaan voor de rechten van vrouwen en meisjes en hoe belangrijk blijvende maatschappelijke betrokkenheid is. 

De vijf D’s: zo bied je weerstand

Aan het einde van het webinar presenteerde Datta een strategie om weerstand te bieden aan anti-rights- en anti-democratische netwerken: de vijf D’s. De eerste stap is ‘Discover and Disrobe’: onderzoek wie deze organisaties zijn, hoe zij opereren en welke belangen en netwerken er achter hen schuilgaan. Een ChONGO is zelfs doorgedrongen tot een belangrijke commissie van de Raad van Europa. Vervolgens is het zaak ‘to Disarm’, door misinformatie, manipulatieve narratieven en oneigenlijke beïnvloedingsstrategieën met feiten en transparantie te ontkrachten. Een derde stap is ‘Dislocate’: het verstoren van de verbindingen tussen organisaties, financiers en politieke actoren die deze bewegingen ondersteunen. Daarnaast benadrukte Datta het belang van ‘Demonetize’: inzicht krijgen in financieringsstromen en waar mogelijk de toegang tot middelen die anti-democratische activiteiten ondersteunen beperken. Zoals Datta liet zien, is een deel van het geld afkomstig van Europese publieke organisaties. Tot slot staat ‘Defend’ voor het actief beschermen van mensenrechten, democratische instituties, de rechtsstaat en de verworven rechten van vrouwen en meisjes. Volgens Datta vraagt dit niet alleen om waakzaamheid, maar ook om samenwerking tussen maatschappelijke organisaties, beleidsmakers en burgers die democratische waarden willen versterken.

Verworven rechten zijn niet vanzelfsprekend

Het webinar maakte duidelijk dat verworven rechten niet vanzelfsprekend zijn. Vooruitgang op het gebied van gendergelijkheid vraagt voortdurende aandacht, samenwerking en een sterke stem vanuit het maatschappelijk middenveld. Juist daarin ligt een belangrijke rol voor Soroptimisten: lokaal, nationaal en internationaal blijven opkomen voor een wereld waarin vrouwen en meisjes gelijke kansen hebben en hun rechten worden gerespecteerd.

Met dit webinar leverde SIE opnieuw een waardevolle bijdrage aan de bewustwording van actuele ontwikkelingen die van invloed zijn op de positie van vrouwen in Europa. Het bood deelnemers niet alleen inzicht in de uitdagingen van vandaag, maar ook concrete handvatten om democratische waarden, mensenrechten en gendergelijkheid actief te blijven verdedigen. Het grote belang van HOLDING THE LINE.