AI is de volgende arena

Tot twee jaar geleden wist ik één ding zeker: ik was niet bijzonder digitaal vaardig. Ik was best een goede voorzitter van ICT-gerelateerde stuurgroepen. Ik had een topsecretaresse, zeven managers en een heleboel medewerkers die waarschijnlijk digivaardiger waren dan ik. En eerlijk gezegd denk ik dat ik het, vergeleken met mijn collega-directeuren, nog best goed deed. Maar er zat een klein stemmetje dat zei: dit ga je een keer serieus moeten nemen. Niet uit angst. Niet omdat het modieus was. Maar omdat de wereld om mij heen sneller digitaliseerde dan ik zelf deed. Dat stemmetje werd steeds ongemakkelijker. Dus gaf ik mijzelf een flinke schop onder de kont.

Vrouwen kritisch over bepalende systemen

De afgelopen tijd verschenen cijfers waaruit blijkt dat vrouwen minder gebruikmaken van generatieve AI dan mannen. De snelle conclusie is vaak: vrouwen lopen achter. Maar misschien moeten we die conclusie niet zo snel trekken. Veel vrouwen maakten voor het eerst kennis met AI via berichten over deepfakes, online misbruik en algoritmische bias. Via voorbeelden van systemen die mannen vaker aanbevelen voor hogere functies. Via signalen dat data-gedreven besluitvorming een bestaande ongelijkheid kan versterken in plaats van verkleinen. De houding van vrouwen daarover is kritisch. Misschien is die kritische houding van vrouwen niet iets dat moet worden ingehaald, maar iets waar we juist meer stem aan moeten geven. Misschien zijn de bezwaren die vrouwen formuleren niet defensief, maar normstellend – of zouden dat moeten zijn. Als AI-systemen vrouwen structureel benadelen of hun belangen onvoldoende meenemen in ontwerp en toepassing, dan ligt het probleem niet bij hun terughoudendheid. Dan ligt het probleem in het systeem. Laten we daarom niet beginnen bij de vraag hoe vrouwen zich moeten aanpassen aan AI. Laten we beginnen bij de vraag: wat klopt er nog niet in de ontwikkeling, implementatie en governance van deze technologie?

Techniek is niet a-politiek

Stel je voor dat de leiders van de meest gebruikte chatbots een zeer homogene groep vormen. Stel je voor dat je zeventien bent en bezig je seksualiteit te ontdekken. Of dat je een abortus overweegt. Denk je dan werkelijk dat aannames, waarden en wereldbeelden geen invloed hebben op wat jij te zien krijgt? De tijd dat een apparaat een neutraal antwoord gaf, is voorbij. Wij zijn opgegroeid met de rekenmachine. Als daar 2 + 2 uitkwam, hoefden we niet na te denken over wie de fabrikant was of welke ideologie erachter zat. We hoefden het antwoord niet op een andere rekenmachine te controleren om te weten of het gekleurd was. Bij AI ligt dat anders. Antwoorden worden gegenereerd op basis van data, aannames en keuzes in training en ontwerp. Ze zijn niet alleen technisch maar ook cultureel en normatief gevormd.

Digivaardigheid als onderdeel van je professionaliteit

Er was een tijd waarin je kon zeggen: “Ik ben niet zo digitaal.” En dat werd geaccepteerd. Die tijd is voorbij. Niet omdat iedereen programmeur moet worden. Wel omdat digitale systemen inmiddels meebeslissen over werk, zorg, informatie en publieke opinie. Als professional ben je gewend om je vak bij te houden, nieuwe wetgeving te volgen, nieuwe inzichten te integreren. Digitale geletterdheid hoort daar inmiddels bij. Niet als hobby, maar als basisvaardigheid. We gaan samenleven met systemen die voorspellen, aanbevelen, filteren en genereren. Robots in de zorg. AI in onderwijs. Algoritmes in selectieprocessen. Ja, jij ook. Als wij niet begrijpen hoe die systemen werken, kunnen we ze ook niet kritisch bevragen. En dan verschuift invloed ongemerkt naar anderen.

Wie ontwerpt,
wie traint,
wie financiert
en wie reguleert
– dat doet ertoe

Op microniveau: jezelf serieus nemen

Er is ook een kleinere, persoonlijkere laag. Als Soroptimist ben je een professionele vrouw. Je hebt expertise, ervaring en verantwoordelijkheid. Dan wil je niet bij elk gesprek over AI denken: hier haak ik af. Want dan mis je veel. Het gaat niet om perfectie. Het gaat om vertrouwen. Om het vermogen om vragen te stellen. Om mee te praten. Om niet afhankelijk te zijn van degene aan tafel die toevallig het meeste jargon gebruikt. Digitale vaardigheid is daarmee ook een kwestie van zelfrespect. Het gaat niet om mee doen aan een hype, maar om jezelf serieus te nemen in een wereld die digitaal wordt georganiseerd.

Europese verantwoordelijkheid

Binnen Soroptimist International of Europe hebben we dit onderwerp nadrukkelijk op de agenda gezet. Ik ben lid van de SIE AI Taskforce. We zijn ons aan het voorbereiden, voeren gesprekken, ontwikkelen trainingen en versterken onze advocacy op dit thema. AI raakt vrijwel alle dossiers waar wij ons mee bezighouden: onderwijs, economische zelfstandigheid, geweld tegen vrouwen, toegang tot zorg, democratische rechtsstaat. We zien kansen: toegang tot kennis, nieuwe vormen van educatie, efficiëntere samenwerking. Maar ook risico’s: bias in systemen, privacyvraagstukken, concentratie van macht bij grote technologiebedrijven en de vraag wie er eigenlijk aan tafel zit wanneer standaarden worden vastgesteld

Tot slot

AI is de volgende arena. Niet omdat het alles oplost. Niet omdat het vanzelf goed uitpakt. Maar omdat hier wordt bepaald hoe onze samenleving zich verder organiseert. Als wij willen dat die organisatie rechtvaardig, inclusief en menswaardig is, dan zullen we haar moeten begrijpen. Niet kritiekloos maar betrokken. Wie invloed wil houden, kan zich niet afzijdig houden. Binnen onze Unie starten we workshops over AI. Een werkgroep verdiept zich in de maatschappelijke, ethische en beleidsmatige aspecten van deze ontwikkeling. Tijdens clubvergaderingen kunnen we samen verkennen wat dit betekent voor ons werk en onze advocacy.

Dit is geen oproep tot technologische bewondering. Het is een oproep tot verantwoordelijkheid. De vraag is niet of AI onze wereld verandert. De vraag is of wij daar onderdeel van willen zijn.